Κάποτε η «2η Κυριακή του Νοέμβρη» έμοιαζε ασφαλές στοίχημα: φθινόπωρο, δροσιά, σταθερότητα, ο αγώνας-σύμβολο στο καλεντάρι. Σήμερα, όμως, οι μαραθώνιοι σε όλο τον κόσμο μπαίνουν σε μια νέα εποχή όπου ο καιρός δεν είναι απλώς «παράγοντας», αλλά πρωταγωνιστής. Και η Αθήνα, με μια διαδρομή που ούτως ή άλλως “γράφει” στο σώμα, δείχνει να πιέζεται συστηματικά από κάτι που όλοι οι δρομείς νιώθουν αλλά λίγοι τολμούν να πουν δυνατά: τον Νοέμβρη στην Αττική η ζέστη επιμένει και κάποιες χρονιές μπορεί να καταστεί και επικίνδυνη για την υγεία των δρομέων.

 

Το ερώτημα δεν είναι αν θα ξαναζήσουμε ζεστή μέρα στον Αυθεντικό Μαραθώνιο της Αθήνας. Το ερώτημα είναι αν ο ΑΜΑ μπορεί να συνεχίσει να λειτουργεί σαν να μην αλλάζει τίποτα, όταν η επιστήμη λέει ότι όλα έχουν ήδη αλλάξει.

Το «παράθυρο» των γρήγορων μαραθωνίων στενεύει-Τι λένε οι επιστήμονες

Η Climate Central ανέλυσε 221 μαραθωνίους και υπολόγισε πιθανότητες «ιδανικών» θερμοκρασιών για το 2025, 2035 και 2045.Το συμπέρασμα είναι ωμό. Οι πιθανότητες για δροσερές, γρήγορες συνθήκες μειώνονται σχεδόν παντού, και το 86% των αγώνων προβλέπεται να έχει χειρότερες πιθανότητες ιδανικών θερμοκρασιών ως το 2045.

Και τι σημαίνει «ιδανική θερμοκρασία»; Μελέτες που έχουν χρησιμοποιηθεί ξανά και ξανά στη βιβλιογραφία δείχνουν ότι οι βέλτιστες θερμοκρασίες για μέγιστη μαραθώνια απόδοση είναι χαμηλές.Σε μεγάλο δείγμα αγώνων, οι «optimal» τιμές κυμαίνονται περίπου από 3,8°C έως 9,9°C ανάλογα με το επίπεδο απόδοσης και το φύλο. Άλλες κλασικές αναλύσεις (με δεδομένα και “wet-bulb globe temperature”) δείχνουν καθαρά ότι όσο ανεβαίνει η θερμική επιβάρυνση, τόσο η απόδοση πέφτει και μάλιστα με τρόπο που χτυπά όχι μόνο τους αργούς, αλλά και τους πολύ γρήγορους.

Με απλά λόγια, ο μαραθώνιος δεν «αγαπά» το 18-25°C της Αθήνας. Μπορεί να τρέχεται, αλλά δεν συγχωρεί.

Τι συμβαίνει διεθνώς: οι διοργανωτές ήδη ψάχνουν λύσεις

Ακριβώς επειδή το πρόβλημα είναι πραγματικό, οι μεγάλες διοργανώσεις συζητούν (ή εφαρμόζουν ήδη) σενάρια προσαρμογής.

Υπάρχει το «εύκολο» σενάριο: νωρίτερη εκκίνηση και περισσότερα μέτρα δροσιάς (πάγος, νερό, σημεία ψεκασμού). Το Λονδίνο έχει μετακινήσει την εκκίνηση νωρίτερα και ενισχύει συνεχώς τα μέτρα υποστήριξης σε θερμότερες χρονιές.

Υπάρχει το «δύσκολο αλλά καθαρό» σενάριο: αλλαγή ημερομηνίας. Το Cape Town (που κοιτούσε προς το επίπεδο των μεγάλων majors) μετέφερε τον αγώνα του σε ψυχρότερο μήνα, ακριβώς επειδή ο καιρός είχε γίνει επικίνδυνος.

Και υπάρχει και το «πολιτικά-λειτουργικά περίπλοκο» σενάριο: αλλαγές που ευνοούν μια κατηγορία δρομέων αλλά όχι μια άλλη—όπως έχει ειπωθεί για το Τόκιο, όπου η εκκίνηση νωρίτερα μπορεί να βελτιώνει τις πιθανότητες δροσιάς για κάποιους, αλλά να μετακινεί το “sweet spot” εις βάρος άλλων.

 

Σε δυο ακόμη Major μαραθωνίους ,σε Σικάγο και Νέα Υόρκη ,οι διοργανωτές αναπτύσσουν σχέδια αντιμετώπισης για θερμό καιρό και τονίζουν ότι η ασφάλεια των δρομέων αποτελεί προτεραιότητα, γι΄αυτο και εργάζονται προς την κατεύθυνση οι διοργανώσεις τους να συνεχίζουν είναι ασφαλείς και βιώσιμες.

Το συμπέρασμα από το διεθνές ρεπορτάζ είναι σαφές: Η κουβέντα έχει ανοίξει. Δεν είναι ταμπού. Είναι θέμα βιωσιμότητας του ίδιου του αθλήματος.

ΑΜΑ: Τα δεδομένα δείχνουν ότι δεν γίνεται να στρουθοκαμηλίζουμε για να μην ξεβολευτούμε

Ο ΑΜΑ έχει μια ιδιαιτερότητα που τον κάνει πιο ευάλωτο. Είναι δύσκολη διαδρομή και ξεκινά στις 09:00 (με μαζική μετακίνηση προς Μαραθώνα). Όταν η μέρα “ανοίγει” θερμοκρασιακά μετά τις 10:00–11:00, ο αγώνας μπαίνει σε ζώνη αυξημένης θερμικής πίεσης ακριβώς όταν οι περισσότεροι δρομείς βρίσκονται στο πιο απαιτητικό κομμάτι.

Τα ιστορικά στοιχεία που συγκεντρώνουν εξειδικευμένες πλατφόρμες αγώνων για τα τελευταία χρόνια δείχνουν ότι οι μέγιστες θερμοκρασίες κοντά στην ημερομηνία του ΑΜΑ κινούνται συχνά γύρω ή πάνω από τους 19–22°C, με χρονιά που έφτασε ως και 25°C ως ημερήσια μέγιστη (2023). Και αναφερόμαστε μόνο στη θερμοκρασία περιβάλλοντος όχι στην θερμική καταπόνηση. Όπου ο δρομέας βιώνει υψηλότερες θερμοκρασίες από αυτές που «γραφει» το θερμόμετρο. Η τελευταία «ανάσα» δροσιάς που καταγράφηκε ήταν πριν από 5 χρόνια, το 2021 με περίπου 14–18°C.Και μέχρι τότε η ζέστη κυριαρχούσε σε όλους τους προηγούμενους αγώνες τουλάχιστον της τελευταίας 15ετίας.

Είναι ενδιαφέρον ότι Εθνική Μετερεωολογική Υπηρεσία(ΕΜΥ) για την “Περιοχή Αγώνα” δίνει κλιματικά στοιχεία που περιγράφουν ένα πλαίσιο όχι κρύου Νοέμβρη, αλλά ήπιου προς θερμού: μέση μέγιστη ~19°C. Δεν είναι τα άκρα των θερμοκρασιών είναι ο μέσος όρος. Και ο μέσος όρος, πλέον, συχνά «σπρώχνεται» προς τα πάνω στις πραγματικές ημέρες αγώνα.

Με άλλα λόγια, ο ΑΜΑ δεν “πέφτει” σχεδόν ποτέ στο επιστημονικό optimum των ~4–10°C που σχετίζεται με κορυφαία απόδοση. Συχνά τρέχεται σε συνθήκες που, ειδικά για τον μέσο δρομέα, σημαίνουν περισσότερη θερμική επιβάρυνση, πιο δύσκολο pacing, περισσότερα ¨σπασίματα¨.

Γιατί η «νωρίτερη ώρα εκκίνησης» δεν είναι η μαγική λύση στην Αθήνα

Σε πόλεις όπου οι δρομείς ξυπνούν, βγαίνουν από το ξενοδοχείο και πάνε με τα πόδια ή το μετρό στην εκκίνηση, μια μετατόπιση κατά 30–60 λεπτά μπορεί να είναι ρεαλιστική. Στην Αθήνα, όμως, η πραγματικότητα είναι άλλη. Η μετακίνηση προς Μαραθώνα είναι ήδη μια επιχείρηση ξημερώματος. Αν ο αγώνας φύγει από τις 09:00 και πάει στις 08:00 για “λίγη δροσιά” παραπάνω, μιλάμε πρακτικά για ξύπνημα στις 03:30 για χιλιάδες δρομείς, κάτι που δεν είναι απλώς «βάρβαρο», είναι και αγωνιστικά προβληματικό (ύπνος, γεύμα, στρες, γαστρεντερικά, αποκατάσταση).

Άρα στην Αθήνα το δίλημμα είναι πιο καθαρό. Επιμένεις στις αρχές Νοέμβρη και παίζεις με την ώρα (με μεγάλο κόστος για τον κόσμο) ή συζητάς νέα ημερομηνία και εμπροσθοβαρή μετατόπιση του αγώνα;

Το πραγματικό ερώτημα: θα τολμήσουμε τα τέλη Νοέμβρη;

Αν δεχτούμε ότι η κλιματική τάση κάνει το “παράθυρο δροσιάς” μικρότερο, τότε μια μετακίνηση 2–3 εβδομάδων αργότερα (τέλη Νοέμβρη) δεν είναι ακραίο σενάριο. Είναι μια λογική, μετρημένη προσαρμογή που:

α)Σέβεται την πραγματικότητα της μετακίνησης Μαραθώνα–Αθήνα, γιατί δεν απαιτεί ξύπνημα-¨τιμωρία¨.

 

β)Κρατά τον αγώνα στην καρδιά της φθινοπωρινής περιόδου (χωρίς να “μπλέξει” με Χριστούγεννα).

γ)Κυρίως, αυξάνει τις πιθανότητες για συνθήκες πιο κοντά σε αυτό που δείχνει η επιστήμη ως ευνοϊκότερο για μαραθώνια επίδοση.

Κανείς δεν λέει ότι έτσι «εξασφαλίζεις» δροσιά κάθε χρόνο. Αλλά το ζητούμενο δεν είναι η βεβαιότητα, είναι οι πιθανότητες. Και σε έναν αγώνα όπου χιλιάδες προετοιμάζονται μήνες, οι πιθανότητες είναι σοβαρή υπόθεση.

Ώρα για μια ειλικρινή συζήτηση, με ρεαλισμό και δεδομένα

Η διεθνής σκηνή δείχνει ότι το θέμα «ημερομηνία/ώρα» δεν είναι πια θεωρία. Είναι πραγματικότητα και ήδη πολιτική απόφαση για κάποιους αγώνες. Και ο ΑΜΑ, ακριβώς επειδή είναι ιστορικός, μαζικός και δύσκολος, πρέπει να το πιάσει με τη σοβαρότητα που του αξίζει.

Όχι με κραυγές. Με δεδομένα. Με σενάρια. Με διάλογο ανάμεσα σε διοργάνωση, ΕΜΥ, γιατρούς αγώνων, φορείς μετακίνησης, συλλόγους δρομέων. Η συζήτηση πρέπει να ανοίξει τώρα. Να ληφθούν οι αποφάσεις και να ανακοινωθούν στις 9 Νοεμβρίου, δηλαδή μια ημέρα μετά τον φετινό τερματισμό. Το 2027, ο ΑΜΑ μπορεί και πρέπει να γίνει πιο φιλικός και σίγουρα πιο ασφαλής.

Και κάτι ακόμη για εκείνους που δυσκολεύονται να ξεβολευτούν από.. .παραδόσεις. Η ερώτηση δεν είναι αν «θα χαλάσει η παράδοση». Η ερώτηση είναι αν η παράδοση θα μείνει ζωντανή χωρίς όμως να κάνει τον αγώνα πιο άδικο και πιο επικίνδυνο για όσους τον σηκώνουν στην πλάτη του: τους δρομείς.