Ο κάθε δρομέας το έχει ζήσει. Μερικές ημέρες περισσότερου φαγητού ιδιαίτερα στις γιορτές, ένα Σαββατοκύριακο εκτός ρουτίνας, μια περίοδος μειωμένων προπονήσεων και ξαφνικά η ζυγαριά δείχνει ένα, δύο ή και τρία κιλά παραπάνω. Η πρώτη σκέψη έρχεται σχεδόν αυτόματα: «πήρα λίπος». Κι όμως, το ανθρώπινο σώμα και ειδικά το σώμα ενός αθλητή αντοχής, λειτουργεί πολύ πιο σύνθετα από όσο αφήνει να φανεί ένα απλό νούμερο. Αυτό ακριβώς φωτίζει μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα επιστημονική μελέτη που εξετάζει τι πραγματικά συμβαίνει στη σύσταση του σώματος έπειτα από ένα σύντομο διάστημα υπερσίτισης.

Η μελέτη που αποδομεί τον μύθο της “γρήγορης αύξησης λίπους”

Η έρευνα πραγματοποιήθηκε απο ομάδα Ιαπώνων ερευνητών σε υγιείς ενήλικες, οι οποίοι για μικρό χρονικό διάστημα κατανάλωσαν περίπου 1.500 επιπλέον θερμίδες ημερησίως σε σχέση με τις ενεργειακές τους ανάγκες. Οι ερευνητές δεν περιορίστηκαν στο σωματικό βάρος, αλλά χρησιμοποίησαν προηγμένο τρισυστατικό μοντέλο ανάλυσης σύστασης σώματος, διαχωρίζοντας με ακρίβεια τη λιπώδη μάζα, το νερό του σώματος και τα άλιπα στερεά συστατικά.

 

Τα αποτελέσματα ήταν αποκαλυπτικά. Παρότι το συνολικό βάρος αυξήθηκε, η αύξηση δεν προήλθε κυρίως από λίπος. Το μεγαλύτερο μέρος της μεταβολής αποδόθηκε σε αύξηση του συνολικού νερού του σώματος και των άλιπων ιστών. Με απλά λόγια, το σώμα «φούσκωσε» μεταβολικά πριν καν αρχίσει να αποθηκεύει πραγματικό σωματικό λίπος.

Υπερσίτιση και υγρά: ο αθέατος μηχανισμός

Η κατανάλωση περισσότερων θερμίδων, και ειδικά υδατανθράκων, αυξάνει τα αποθέματα γλυκογόνου στους μύες και στο ήπαρ. Κάθε γραμμάριο γλυκογόνου δεσμεύει σημαντική ποσότητα νερού. Έτσι, μέσα σε λίγες ημέρες, το σώμα μπορεί να συγκρατήσει εκατοντάδες γραμμάρια υγρών χωρίς καμία απολύτως αλλαγή στο λιπώδες ποσοστό.

Για τους δρομείς αυτό είναι κομβικής σημασίας. Μετά από carbo-loading, μειωμένο όγκο προπόνησης ή περίοδο αποκατάστασης, η αύξηση βάρους δεν είναι ένδειξη «πάχυνσης», αλλά προσαρμοστικής βιολογικής απόκρισης.

Γιατί το λίπος δεν αυξάνεται τόσο εύκολα όσο νομίζουμε

Η μελέτη δείχνει ότι το ανθρώπινο σώμα δεν μετατρέπει άμεσα την υπερβάλλουσα ενέργεια σε λίπος, ειδικά όταν το διάστημα υπερσίτισης είναι σύντομο. Η λιπογένεση είναι ενεργειακά «ακριβή» διαδικασία και απαιτεί χρόνο, σταθερό πλεόνασμα θερμίδων και απουσία ενεργειακής ζήτησης. Σε έναν δρομέα, ακόμη και με μειωμένες προπονήσεις, το μεταβολικό περιβάλλον παραμένει διαφορετικό από εκείνο ενός καθιστικού ατόμου.

Αυτό εξηγεί γιατί οι γρήγορες αυξήσεις βάρους μετά από λίγες ημέρες κακής διατροφής ή ξεκούρασης σπάνια αντικατοπτρίζουν πραγματική αύξηση λίπους.

Το πρόβλημα της ζυγαριάς στους αθλητές αντοχής

Η συγκεκριμένη έρευνα υπενθυμίζει κάτι που η αθλητική επιστήμη γνωρίζει εδώ και χρόνια: το σωματικό βάρος από μόνο του είναι φτωχός δείκτης κατάστασης. Ειδικά στους δρομείς, όπου το νερό, το γλυκογόνο και οι μυϊκές προσαρμογές αλλάζουν καθημερινά, η ζυγαριά μπορεί να παραπλανήσει περισσότερο απ’ όσο να ενημερώσει.

Η εστίαση σε ποσοστό λίπους, σε τάσεις και όχι σε μεμονωμένες μετρήσεις, είναι πολύ πιο ουσιαστική από το καθημερινό «ανέβηκε – κατέβηκε».

Τι σημαίνουν όλα αυτά πρακτικά για έναν δρομέα

Ένα σύντομο διάστημα υπερφαγίας, ακόμη και αν συνοδεύεται από αύξηση βάρους, δεν ισοδυναμεί με απώλεια φόρμας ή αύξηση λίπους. Το σώμα χρειάζεται χρόνο για να μετατρέψει την ενέργεια σε λιπώδη ιστό και στους περισσότερους αθλητές αντοχής, αυτό δεν συμβαίνει μέσα σε λίγες ημέρες.

 

Η μελέτη προσφέρει επιστημονική βάση σε αυτό που πολλοί έμπειροι δρομείς έχουν νιώσει εμπειρικά: το βάρος ανεβαίνει γρήγορα, αλλά η πραγματική φυσική κατάσταση δεν χάνεται τόσο εύκολα.

Σε έναν κόσμο όπου η ζυγαριά συχνά καθορίζει τη διάθεση της ημέρας, η επιστήμη έρχεται να βάλει τα πράγματα στη θέση τους. Το σώμα του δρομέα είναι ένα δυναμικό σύστημα προσαρμογών, όχι ένας απλός αριθμός. Η προσωρινή αύξηση βάρους δεν είναι εχθρός, αλλά συχνά φυσιολογική αντανάκλαση της μεταβολικής ευελιξίας.

Ίσως, τελικά, το μεγαλύτερο κέρδος αυτής της μελέτης να μην αφορά μόνο τη σύσταση σώματος, αλλά την ψυχραιμία με την οποία οι δρομείς μπορούν να αντιμετωπίζουν το ίδιο τους το σώμα.